روزه چه اقسامی دارد؟
دسترسی سریع:
روزه یکی از مهمترین و با ارزشترین اعمال در دین مبین اسلام میباشد که انسان را به سوی خدایِ خود هدایت میکند. اما در بعضی از مواقع روزه، نه تنها بنده را به خداوند متعال نزدیک نمیکند، بلکه باعث میشود که از مسیر بندگی فاصله گرفته و مورد غضب الهی قرار بگیرد. ما در این مقاله قصد داریم که شما مخاطبان گرامی را با اقسام روزه آشنا کنیم، تا بتوانیم با شناخت روزههای واجب و حرام، در مسیر درست بندگی قدم برداریم. بنابراین از شما مخاطبان پرتال جامعه الاحکام دعوت میکنیم که ما را با این مقاله همراهی کنید.
اقسام روزه
در دین مبین اسلام، اقسام روزه بر چهار دسته تقسیم میشود:
- روزۀ واجب
- روزۀ حرام
- روزۀ مستحب
- روزه مکروه
روزۀ واجب
به آن دسته از اقسام روزه گفته میشود که فرد باید آن را انجام بدهد و اگر بدون عذر از روزه گرفتن خودداری کند، شایستۀ عقاب میشود. این روزهها شامل:
- روزۀ ماه مبارک رمضان
- روزۀ قضا
- روزۀ کفاره
- روزۀ استیجاری
- روزۀ روز سوم ایام اعکتاف
- روزۀ بدل قربانی حج
- روزهای که به سبب نذر و عهد و قسم واجب شده است
- روزۀ قضای پدر که بر پسر بزرگتر واجب است
روزۀ ماه مبارک رمضان
مهمترین عمل در ماه مبارک رمضان روزه میباشد. هر انسان مسلمانی که به سن تکلیف میرسد بر او شرعاً واجب میشود که در این ماه روزه بگیرد این حکم برخلاف دیگر موارد است که شامل همۀ افراد نمیشود مگر اینکه شرایط وجوب دیگر روزهها برای فرد مسلمان، به وجود بیاید.
عکس
روزۀ قضا
یکی از اقسام روزه، روزه قضا است. روزۀ قضا وقتی واجب میشود که فرد مکلف به هر دلیلی در زمانی که روزه واجب بوده، از روزه گرفتن امتناع کرده باشد.
روزۀ کفاره
اگر فردی به صورت عمدی روزۀ واجب را در وقت خودش نگیرد یا به صورت عمدی و با اختیار، به عهد یا نذر و یا قسم خود عمل نکند در این صورت علاوه بر قضا۱ کفاره هم واجب میشود. به عنوان مثال اگر شخص در یکی از ایام ماه مبارک رمضان بدون عذر روزه نگیرد یا روزه را به صورت عمدی و با اختیار باطل کند در این صورت باید ابتدا آن روزۀ فوت شده را قضا کند و سپس کفاره هم بدهد که مکلَّف بین روزه و سیرکردن فقیر و آزاد کردن برده مخیر است، اما اگر بخواهد روزه بگیرد این روزه با شرایطی که دارد واجب میباشد.
برای آشنایی بیشتر با کم و کیفِ کفارۀ روزۀ عمد ما را با مقالهای با همین عنوان همراهی کنید.
- کفارۀ تخلف از نذر، عهد و قَسَم چیست؟
روزۀ قضای پدر و مادر که بر پسر بزرگتر واجب است
انسانهای مسلمان در طول حیات خویش، به هر دلیلی ممکن است نسبت به انجام بخشی از فرائض الهی کوتاهی کنند و و تا زمان فرا رسیدن مرگ نتوانند قضای آن را بجا بیاورند، به عنوان مثال: فردی مقداری روزۀ قضا برعهدهاش بوده و قبل از اینکه قضای روزه را بجا بیاورد از دنیا میرود. در این صورت قضای آن بر پسر بزرگتر واجب میشود.
روزه استیجاری
در ادامۀ بخش قبلی، اگر پسر بزرگتر توانایی روزه گرفتن نداشت و یا فرد متوفی وصیت کرده که برای قضای روزههای او از یک سوم اموالش استفاده شود؛ در این صورت شخصی را اجیر یا استخدام میکنند که در ازای مبلغی، روزهها را قضا کند. به این نوع روزه گرفتن روزۀ استیجاری میگویند.
روزۀ روز سوم ایام اعتکاف
یکی از سنتهای بسیار زیبایی که در این سالها در کشور ما رواج پیدا کرده، اعتکاف میباشد. که همه ساله در ایام بیض (سیزدهم تا پانزده رجب) مردم کشورمان برای انجام این عمل عبادی به مساجدِ جامع شهر و محل خودشان مراجعه میکنند و در این سه روز به عبادت میپردازند. اما یکی از شرائط اعتکاف در این ایام، روزهداری است و بدون روزه اعتکاف نیز صحیح نیست. اعتکاف به خودی خود مستحب است، اما وقتی شخصی دو روز را معتکف شد اعتکافِ روز سوم واجب میشود و شخص، دیگر حق ندارد اعتکاف را در روز سوم برهم بزند. به قرینۀ همین وجوب اعتکاف، روزه هم در این روز واجب میشود، چون از شروطِ صحت اعتکاف، روزه است.
- اعتکاف چیست و چه اعمالی دارد؟
عکس
روزۀ بدل قربانی حج
یکی از اعمال حج تمتع، قربانی کردن در سرزمین منا میباشد. اگر حاجی نتواند قربانی کند، در این صورت واجب است که ده روز روزه بگیرد؛ که سه روز آن در حج و هفت روز آن پس از بازگشت از حج است.
- حج تمتع چیست و چه اعمالی دارد؟
روزهای که به سبب نذر و عهد و قسم واجب شده است
در اینجا فرد اگر نذر کند یا قسم بخورد و یا با خدا عهد ببندد که روزه بگیرد، در این صورت، روزه واجب میشود.
نذر، عهد و قسم، هرکدام دارای صیغۀ مخصوص به خود میباشند که برای مطالعۀ بیشتر، از شما مخاطبان پرتال جامعه الاحکام دعوت میشود که ما را با این مقاله(نذر، عهد و قسم چیست و چه تفاوتی با هم دارند) همیاری کنید.
روزه حرام
- روزۀ عید سعید فطر
- روزۀ عید قربان
- روزۀ نذر معصیت
- روزۀ ایام تشریق در منا
- روزۀ سکوت
- روزۀ وصال
- روزۀ آخر شعبان به نیت اول ماه مبارک رمضان
- روزۀ مستحب فرزند که سبب اذیت و آزار پدر و مادر شود.
- روزۀ مستحب فرزند که پدر یا مادر او را از آن نهی کرده باشند (به احتیاط واجب)
- روزۀ مستحب زن که شوهرش او را از روزه گرفتن نهی کرده باشد (به احتیاط واجب)
در ادامه به توضیح برخی از این موارد میپردازیم.
روزه عید سعید فطر
روزه عید سعید فطر یکی دیگر از اقسام روزه میباشد. در این روز روزه گرفتن حرام میباشد، واگر فردی به نیت روز آخر ماه مبارک رمضان روزه گرفته باشد، بعد از آشکار شدن این مسئله که آن روز روز اول شوال بوده باید روزۀ خود را بشکند.
روزه عید قربان
یکی دیگر از روزهایی که در آن روزه گرفتن حرام است، روز عید قربان میباشد.
روزه نذر معصیت
نذر یعنی اینکه فرد با صیغۀ مخصوصی، متعهِّد میشود که برای خدا کار معینی را انجام دهد یا ترک کند. اما اگر این نذر بر انجام کار حرامی تعلّق گرفت- البته با این شرط که نذر، از نوع نذر زجر نباشد- نذر باطل است.به عنوان مثال: فردی منتظر فرصتی برای انجام کار حرامی مانند نگاه حرام یا خوردن شراب است، و چون این موقعیت فراهم نمیشود، نذر میکند که اگر من بتوانم شراب بخورم یا شخصی از مقابل من رد بشود تا نگاه حرام بکنم، بر من است که برای خدا سه روز، روزه بگیرم. در این صورت نه تنها این نذر باطل است بلکه اگر اتفاقی افتاد که فرد توانست حرام را انجام دهد، در این صورت اگر روزه بگیرد روزۀ او نیز حرام میباشد.
- نذر چیست چه اقسامی دارد؟
روزۀ ایام تشریق در منا
ایام تشریق، به روزهای یازدهم، دوازدهم و سیزدهم ماه ذی الحجه گفته میشود. برخی از اعمال در این ایام بر حاجیان واجب و برخی حرام میباشد، که از جمله اعمالی که در سرزمین منا بر حاجیان حرام میباشد روزه گرفتن در این سه روز است.۲
- کیفیت اعمال در سرزمین منا چیست؟
عکس
روزۀ سکوت
روزۀ سکوت یعنی اینکه فرد به نیت روزه قصد کند که در تمام روز یا قسمتی از روز سکوت کند که در این صورت سخن گفتن به معنای افطار کردن روزه است. این نوع روزه، در امتهای پیشین مجاز بوده، ولی در دین اسلام حکم جواز آن برداشته شده و حتی حکم حرمت بر آن گذاشته شده است.
روزۀ وصال
یکی دیگر از اقسام روزه های حرام، روزۀ وصال میباشد. در این روزه، فرد به قصد وصال دو روزِ پیدرپی بدون اینکه مُفطِری انجام دهد روزه میگیرد. البته اگر به صورت اتفاقی دو روز به هم وصل بشوند و مبطلی انجام نشود، اشکالی ندارد.
روزۀ آخر شعبان به نیت اول ماه مبارک رمضان
برای مشخص شدن آغاز ماه مبارک رمضان باید هلال اول ماه رؤیت شود، بعضی مواقع به دلیل ابری بودن هوا و… هلال ماه قابل رؤیت نیست، به همین خاطر کارشناسان متوجه نمیشوند که آن روز آخر ماه شعبان است یا اول ماه مبارک رمضان، در اصطلاح به این روز یوم الشک گفته میشود چون برای احراز ماه مبارک رمضان باید هلال اول ماه رؤیت شود. در این صورت وظیفۀ انسان این است که به نیت آخرین روز ماه شعبان، روزه بگیرد، و اگر طول روز مشخص شد که اول ماه مبارک رمضان است، نیتش را به واجب برمیگرداند.
روزه های مستحب
روزه گرفتن در تمامی ایام سال به غیر از روزهای واجب، حرام و مکروه، مستحب است. اما در برخی از روزها، تاکید بیشتری بر روزه داری شده است که برخی از آنها به شرح ذیل میباشد:
- ماه رجب و شعبان
- عید مبعث (۲۷ رجب)
- عید غدیر (۱۸ ذیالحجه)
- میلاد پیامبر صلّی الله و علیه و آله (۱۷ربیع الاوّل)
- روز دحو الارض (۲۵ ذیالقعده)
روزه های مکروه
نکته:زمانی که در مورد اعمال عبادی حکم به کراهت میشود، در واقع این حکم به این معنا است که آن کار عبادی ثواب کمتری دارد.
- روزه عاشورا
- روزه مستحب میهمان بدون اجازه یا با نهی میزبان
- روزۀ مستحب فرزند بدون اجازۀ پدر
- روزۀ عرفه اگر سبب بازماندن از دعاهای آن روز بشود
- روزۀ روزی که نمیداند عرفه است یا عید قربان
در ادامه به توضیح برخی از این موارد میپردازیم.
روزه عاشورا
چون این روز مصادف با شهادت حضرت اباعبداللّٰه الحسین و یارانشعلیهم السلام است. در این روز بنیامیّه و پیروانشان برای این حادثۀ غم انگیز به جشن و پایکوبی پرداختند و به شکرانۀ این روز، روزه گرفتند. به همین دلیل در روایات ما از روزه گرفتن در این روز نهی شده است، که با توجه به نظر اکثر مراجع روزه گرفتن در این روز مکروه میباشد.
عکس
نتیجهگیری
همانگونه که شما مخاطبین پرتال جامعه الاحکام، در این مقاله همراه ما بودید، روزه در دین اسلام اهمیت بسیار زیادی دارد، اما همین عبادت بسیار مهم در بعضی از اوقات نه تنها سبب جلب رضایت مولی نمیشود بلکه میتواند مولی را نسبت به بندۀ خود غضبناک کند. به همین منظور به بررسی اقسام روزه در دین اسلام پرداختیم و دانستیم که روزه در دین اسلام، به چهار بخشِ واجب، حرام، مستحب و مکروه تقسیم میشود. در نتیجه همانگونه که انسان مسلمانِ مکلَّف باید برای انجام روزههای واجب خود اهتمام داشته باشد، باید از انجام روزههای حرام نیز دوری بکند و اینگونه است که انسان در راه بندگی خود، باعث جلب رضایت خداوند متعال میشود.
۱حکم قضا کردن در عهد و نذر و قسم مقداری متفاوت است.
۲این مسئله اختلافی میباشد، برخی قائلند این حکم، شامل غیر حاجیان نیز میشود.